27 Malapero de sinjoro hirš

	"Ĉi tio," diris sinjoro Tausig, "ne estis malbona historieto, sed ĝi havas ege grandan mankon, ke ĝi ne okazis en Prago. Sciu, ankaŭ en kriminalaj aferoj oni devas konsideri la patrion. Mi petas vin, kiel rilatas nin iu historieto en Palermo aŭ sciu diablo kie? El tio ni havas nenion. Sed kiam ekzemple sukcesas ia tia pli bona krimo en Prago, kredu min, sinjoroj, tio ĝuste iel flatas min; mi diras al mi, nun oni parolas pri ni en la tuta mondo; sciu, tio iel onin varmigas. Kaj poste, tion la prudento diras, kie sukcesas konsiderinda kriminala afero, povas ankaŭ negocoj prosperi; tio atestas pli altnivelan situacion, ĉu, kaj entute ĝi vekas konfidon. Sed la farinto devas esti kaptita.
	"Mi ne scias, ĉu vi memoras la kazon en Longa strato, kun la maljuna Hirš; li havis tie ledo-komercejon; sed iam-tiam li vendadis persajn tapiŝojn kaj similajn orientaĵojn; sciu, li havis dum multaj jaroj ian komercejon en Istanbulo - de tie li havas postsekve ion sur la hepatoj; tial li estis malgrasega kiel mortaĉa kato kaj bruna, kvazaŭ oni eltirus lin el tanujo. Kaj la tapiŝistoj el Armenio aŭ el Smirno venadis al li, ĉar li sciis ŝteliste interkompreniĝi kun ili. Ili estas grandaj friponegoj, tiuj armenoj; ilin devas eĉ judo atenti. Tiu Hirš havis do en teretaĝo ledojn kaj de tie oni iris per spirala ŝtuparo en lian kontoron; post la kontoro estis lia loĝejo kaj tie sidis sinjorino Hirš; nome ŝi estis tiel dika, ke tute ŝi ne povis iradi.
	"Foje ĉirkaŭ tagmezo iris iu komizo supren en la kontoron al sinjoro Hirš, ĉu sendi kredite ledon al iu Veil en Brno; sed sinjoro Hirš ne estis en la kontoro. Tio estis stranga, sed la komizo diris al si, li, sinjoro Hirš iris eble por momento apuden al sinjorino Hirš. Sed post tempeto venis de supre servistino, ke sinjoro Hirš venu al tagmanĝo. Kio, al la tagmanĝo, diris la komizo, sinjoro Hirš estas ja en la loĝejo. Kiel li povas esti en la loĝejo, diras la servistino, sinjorino Hirš sidas ja la tutan tagon apud la kontoro kaj ne vidis lin de mateno. - Kaj ni - diris la komizo, ankaŭ ni ne vidis lin, ĉu, sinjoro Venceslao? - sciu, li
estis servisto. Je la deka mi alportis al li poŝtajon, diris la komizo; kaj sinjoro Hirš eĉ insultis min, ke ni estus devintaj urĝi tiun Lemberger pro la bovidaj tanitaj ledoj; ekde tiu tempo eĉ ne nazon li elŝovis el la kontoro. - Jesuomaria, diris la servistino, en la kontoro ja li ne estas; ĉu eble li iris ien en la urbon? - Tra ĉi tiu butiko li ne iris, diris la komizo, ni certe lin vidus, ĉu, Venceslao; eble li iris tra la loĝejo. - Ne eble, diras la servistino, ĉar sinjorino Hirš vidus lin! - Atendu, do, diris la komizo; kiam mi vidis lin, li surhavis negliĝan surtuton kaj sur la piedoj pantoflojn; iru rigardi, ĉu li prenis ŝuojn, galoŝojn kaj vintran surtuton - sciu, tio okazis en novembro kaj multe pluvis. Se li vestis sin, diris la komizo, li iris ien en la urbon; se ne, li devas do esti ie hejme, ĉu.
	"La servistino flugis do supren kaj post momento revenis tute perpleksa. Diomia, sinjoro Hugo, ŝi diris al la komizo, ja li, sinjoro Hirš, ne prenis ŝuojn nek ion pluan; kaj sinjorino Hirš diras, ke tra la loĝejo li ne povis iri, ĉar li devus ja iri tra ŝia ĉambro! - Tra la butiko ankaŭ li ne iris, diris la komizo; en la butiko hodiaŭ absolute li ne estis, li nur venigis min en la kontoron pro la poŝtaĵo. Venceslao, iru lin serĉi! - Unue ili kuris en la kontoron; tie estis nenia malordo; nur kelkaj rulitaj tapiŝoj en angulo, kaj sur la tablo ankoraŭ estis ne finskribita letero al tiu Lemberger; kaj super la tablo brulis la gaslumo. - Estas do jam tute certe, diris tiu Hugo, ke sinjoro Hirš nenien iris; se li irus ien, li estingus la lampon, ĉu. Nepre li estas ie en la loĝejo. - Ili traserĉis do la tutan loĝejon, sed nenie io. Sinjorino Hirš komencis en sia fotelo korŝire plori; ĝi aspektis, diris poste tiu Hugo, kvazaŭ tremus tie ia amaso da gelato. Sinjorino Hirš, diris tiu Hugo - estas stranga, kiel tia juna judo subite fariĝas prudenta, se necesas esti - sinjorino Hirš, ne ploru; li, sinjoro Hirš, nenien fuĝis, la ledoj ja nun prosperas kaj krome li enkasigis neniajn bonhavojn, nu jes; li, sinjoro ĉefo, devas ie esti. Se oni ne trovus lin ĝis la vespero, ni diros do tion al la polico, sed ne pli frue; sciu, sinjorino Hirš, tia frapanta afero ne utilas por la butiko.
	"Ĝis la vespero ili atendis kaj serĉis, sed post sinjoro Hirš eĉ ne spuro. Kiam sinjoro Hugo je la kutima horo fermis la butikon, li iris anonci al la polica direkcio, ke sinjoro Hirš perdiĝis. El la polico oni sendis tien detektivojn; memkomprene, tie ili ĉion funde traserĉis, sed trovis eĉ ne etan spuron; ankaŭ la sangon ili serĉis sur la planko, sed nenie io; dume ili sigelfermis la kontoron. Poste ili enketis sinjorinon Hirš kaj la ceteran personaron pri tio, kio okazis tiumatene. Sed neniu sciis ion ekstran; nur sinjoro Hugo rememoris, ke post la deka venis al sinjoro Hirš sinjoro Lebeda, agento, kiu parolis kun sinjoro Hirš proksimume dek minutojn. Ili serĉis do tiun sinjoron Lebeda, kaj memkomprene, ili trovis lin en kafejo Bristol, ludanta hazardludon. Tiu Lebeda rapide estis kaŝanta la ludbankon, sed la detektivo diras al li: Sinjoro Lebeda, hodiaŭ ĝi ne estas pro la hazardludo, hodiaŭ ĝi okazas pro sinjoro Hirš, nome sinjoro Hirš perdiĝis al ni, kaj eble vi estis la lasta, kiu lin vidis. Nu jes, sed tiu Lebeda ankaŭ sciis nenion; li estis ĉe sinjoro Hirš nur pro iaj rimenoj kaj rimarkis nenion neordinaran; nur sinjoro Hirš ŝajnis al li ankoraŭ pli kaduka ol alifoje. Sed iel vi kadukiĝas, sinjoro Hirš, li diris al li. Sed, sinjoro, diris al li tiu komisaro, eĉ se sinjoro Hirš malgrasiĝus ankoraŭ pli multe, li ne povis perdiĝi aeren; almenaŭ ia osto aŭ dentaro devus postresti, ĉu. Kaj en la teko ankaŭ vi ne povis lin forporti.
	"Sed atendu, nun la kazo havas alian finon. Vi scias ke en la stacidomoj estas vestejoj, kie pasaĝeroj deponas al si diversajn aĵojn kaj kofrojn. Pasis proksimume du tagoj post la malapero de sinjoro Hirš, kiam ia vestgardistino diris al iu portoservisto, ke ŝi havas tie ian kofron kaj ĝi ne volas plaĉi al ŝi. Mi eĉ ne scias, kial, ŝi diris, sed tiun kofron mi eĉ timas. - Do la portoservisto iris priflari la kofron kaj diras: Patrino, sciu, diru tion prefere al la stacidoma polico. - Ili alkondukis polican hundon kaj tiu, ekflarinte la kofron, komencis hurli kaj hirtigi tegumenton. Tio estis jam suspektiga kaj tial oni elrompis la kofron: kaj en ĝi estis enŝtopita la kadavro de sinjoro Hirš en negliĝa surtuto kaj pantofloj. Ĉar li havis hepatmalsanon, oni povis lin ankaŭ, la povrulon, senti. Kaj en la kolon li havis entranĉitan fortan ŝnuron: li estis strangolita. Sed plej strange estis, kiel li povis veni en la negliĝa surtuto kaj pantofloj el sia kontoro en la kofron en la stacidomo.
	"Ĉi tiun kazon ricevis komisaro Mejzlík. Li ekrigardis la kadavron kaj tuj li vidas, ke ĝi havas sur la vizaĝo kaj sur la manoj iajn verdajn, bluajn kaj ruĝajn makulojn; tio estis des pli frapanta, ke tiu sinjoro Hirš estis bruna. Tio estas stranga simptomo de malkomponiĝo, diris al si sinjoro Mejzlík, kaj provis froti per poŝtuko unu tian makulon; kaj jen, la makulo defrotiĝis. Aŭskultu, li diris al la aliaj, ĝi aspektas kvazaŭ de anilino. Mi devas ankoraŭ foje rigardi en la kontoron. 
	"En la kontoro unue li okulserĉis iajn kolorojn, sed nenio tie estis; sed subite li ekokulis la rolitajn persajn tapiŝojn. Li disrolis unu kaj frotis tie ian bluan desegnaĵon per salivita poŝtuko; kaj sur la poŝtuko fariĝis blua makulo. Tio estas fia varaĉo, ĉi-tapiŝoj, diris sinjoro komisaro kaj serĉis plu; sur la tablo de sinjoro Hirš li trovis sur inkuja pladeto du aŭ tri stumpojn de turkaj cigaredoj. Tion memoru, homo, li diris al iu detektivo, ke dum la negocado kun persaj tapiŝoj oni ĉiam fumas cigaredon post cigaredo; tio jam apartenas al la orientaj kutimoj. Kaj poste li venigis sinjoron Hugo. Sinjoro Hugo, li diris al li, post sinjoro Lebeda estis ĉi tie ankoraŭ iu, ĉu jes?
	"Estis, diris sinjoro Hugo, sed sinjoro Hirš neniam volis, ke ni parolu pri tio. Vi zorgu pri la ledoj, li diradis al ni, sed la tapiŝoj ne rilatas vin; tio estas mia afero.
	"Memkomprene, diras sinjoro Mejzlík, ĉar ili estas kontrabandaj tapiŝoj; vidu, eĉ ne unu el ili havas doganplombon. Se sinjoro Hirš ne estus mortinto, li havus pro tio ege aĉajn malagrablaĵojn en la doganejo kaj punpagus, ĝis li bluiĝus. Rapide do, kiu estis ĉi tie!
	"Nu, diris sinjoro Hugo, proksimume je la deka kaj duono alveturis per kabrioleto ia armena aŭ kiu scias kia judo, grasdiketa kaj flaveta, kaj demandis turke aŭ iel simile pri sinjoro Hirš. Mi montris do al li la vojon supren al la kontoro. Kaj post li iris ia longegulo, servisto, malgrasa kiel ŝindo kaj nigra kiel nigra kato, kaj portis surŝultre kvin grandajn rolitajn tapiŝojn; mi eĉ miris kun Venceslao, kiel li kapablas tion porti. Tiuj du iris en la kontoron kaj estis tie proksimume dek kvin minutojn; mi ne zorgis pri tio, sed konstante oni povis aŭdi, kiel tiu ulo parolas kun sinjoro Hirš. Poste tiu servisto descendis kaj surŝultre li portis nur kvar rolitajn tapiŝojn; ha, mi diris al mi, sinjoro Hirš denove aĉetis unu tapiŝon. Jes, kaj tiu armeno turniĝis en pordo de la kontoro kaj ankoraŭ diris ion al sinjoro Hirš en la kontoron, sed kion, tion mi ne komprenis. Nu, kaj poste la longegulo ĵetis la tapiŝojn en la aŭton kaj ili forveturis. Mi ne diris tion nur tial, ĉar ĝi estis nenio neordinara, jes, diris sinjoro Hugo. Tiaj tapiŝistoj estis oftaj ĉe ni kaj ĉiuj estas la samaj ŝtelistoj.
	"Nu, sinjoro Hugo, diris poste sinjoro Mejzlík, sciu, io neordinara tamen estis ĉe tio: li, tiu longegulo en iu rolita tapiŝo forportis la kadavron de sinjoro Hirš, ĉu vi komprenas? Pro Jesuokristo, homo, vi povas ja rimarki, ke tiu ulo iris malsupren pli peze ol supren!
	"Tio estas vero, diris Hugo kaj paliĝis, li iris ja tute kurbiĝinta! Sed sinjoro komisaro, tio ne estas ebla: li, tiu dika armeno, postiris lin kaj ankoraŭ parolis kun sinjoro Hirš en pordo de la kontoro!
	"Nu jes, diris doktoro Mejzlík, li parolis al la malplena kontoro. Kaj kiam antaŭe tiu longegulo strangolis sinjoron Hirš, tiu sinjoro dume senĉese vortŝutis, jes. Sinjoro Hugo, tia armena judo estas pli ruza ol vi. Kaj poste en la rolita tapiŝo ili fortransportis la kadavron de sinjoro Hirš en sian hotelon; sed ĉar pluvis, tiu aĉa, per anilino kolorita tapiŝo igis kolora sinjoron Hirš. Tio estas klara kiel saldokonto, ĉu. Kaj en la hotelo ili metis la animujon de sinjoro Hirš en la kofron kaj la kofron ili sendis al stacidomo; tiel estas, sinjoro Hugo!
	"Dum sinjoro Mejzlík ĉi tion faris, detektivoj jam trovis spuron de tiu armeno. Nome sur la kofro estis glumarko de iu berlina hotelo - el tio videblis, ke la armeno orde pagis sian trinkmonon; sciu, la hotelpordistoj donas al si per glumarkoj signojn tra la tuta mondo, kiel esperigas tiu kliento finance. Kaj ĉar la armeno bone pagis, tial la berlina pordisto ankaŭ bone memoris lin: li nomiĝis Mazanian kaj veturis probable tra Prago al Vieno; sed ili kaptis lin nur en Bukaresto; tie en aresto li pendumis sin. Kial li murdis sinjoron Hirš, tion neniu scias; plej versimile ili havis inter si komercan konflikton el tempo, kiam sinjoro Hirš estis en Istanbulo.
	"Sed el la historieto videblas," finis sinjoro Tausig enpense, "ke la ĉefa afero en la negocado estas la solideco. Se la armeno havus kvalitajn tapiŝojn ne koloritajn per malkara anilino, oni ne malkovrus tiel baldaŭ, kiel li forigis tiun sinjoron Hirš, jes. Sed vendadi varaĉon, tio venĝe trafos kiun ajn."